ታሪክን የኋሊት !

ታሪክን የኋሊት !

--------------

ደጃዝማች በላይ ዘለቀ እና ራስ አበበ አረጋይ (ከግራ ወደ ቀኝ)

----

#ደጃዝማች_በላይ_ዘለቀ (ከ፲፱፻፬-፲፱፻፴፯(1904-1937)ዓ/ም)፡- በ፲፱፻፬(1904)ዓ/ም በቢቸና፣ ጎጃም ውስጥ ተወለደ። አባቱ ዘለቀ ላቀው በጎጃም የለምጨን ተወላጅ ሲሆኑ እናቱ ወይዘሮ ጣይቱ አስና በአማራ ክልል ወሎ የአማራ ሳይንት ተወላጅ ነበሩ። ከ፲፱፻፳፰(1928)ዓ/ም ጀምሮ ጣሊያን ኢትዮጵያን በወረረበት ወቅት በጎጃም የአርበኞችን ንቅናቄ በፋሽስት ጣልያኖች ላይ የመራ የኢትዮጵያ ጦር አዛዥ ነበር።

በላይ ጣሊያኖች ኢትዮጵያን እንደወረሩ ሲያውቅ ለመዋጋት ወሰነ። በጥቂት ቀናት ውስጥ ከደብረ ማርቆስ ወደ ቢቸና የሚሄድ የጣሊያን ጦር ኮንቮይ አግኝቶ አብዛኞቹን አድፍጦ ገደለ እና መሳሪያቸውን ወሰደ። በጎጃም፣ ወሎ እና ሸዋ ከጣሊያኖች ጋር ባደረገው ጦርነት አብዛኛው ውጤታማ ነበር። የጦርነቱ እንቅስቃሴ እየበረታና ተከታዮቹም እየበዙ ሲሄዱ ብዙዎች ልዑል በላይ እና አጼ በጉልበቱ እያሉ ይጠሩበት ጀመር። በላይ ለተከታዮቹ እንደ ቀኛዝማች፣ ደጃዝማች፣ ፊታውራሪ እና ራስ ያሉ ባህላዊ ማዕረጎችን ሰጥተውታል። ወንድሙ ደጃዝማች እጅጉ "ለተከታዮችህ ሁሉን ስለሰጡህ ምን ማዕረግ ቀርቶሃል?" ሲል ሲጠይቀው "እናቴ ቀደም ብላ በላይ ብላኝ ስለጠራችኝ ምንም ማዕረግ አያስፈልገኝም" ሲል መለሰ። ለአምስት ዓመታት በኢትዮጵያ የጣሊያንን አገዛዝ በመቃወም የተደረገውን ትግል በድል ተወጥቷል፡፡

በላይ ብዙም ሳይቆይ ታዋቂ የአርበኛ መሪ ሆኖ ብቅ አለ፤ ከ፲፱፻፳፱-፲፱፻፴፩(1929 -1931)ዓ/ም ባሉት ዓመታት በምስራቅ ጎጃም ዞን ውስጥ ያሉትን አብዛኛዎቹን ወረዳዎች ቀስ በቀስ ተቆጣጠረ፡፡ በሌሎች ቦታዎች ካሉት አርበኞች ጋር በተለይም ከሸዋው ከራስ አበበ አረጋይ ጋር ይነጋገር ነበር።

ጣሊያን ስትሸነፍ እና ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ከስደት ሲመለሱ፣ መጋቢት ፳፯(27) ቀን ፲፱፻፴፫(1933)ዓ/ም በደብረ ማርቆስ በኩል ከስደት ሲመለሱ፣ በላይ ከ40,000-45,000 ተዋጊዎች እንደነበሩት ተዘግቧል፣ እነዚህም በንጉሠ ነገሥቱ ፊት በወታደራዊ ሰልፍ ላይ የጦርነት ዘፈኖችን እና የጀግንነት ዜማዎችን እየዘፈኑ ነበር። ሃይለስላሴ ተገርመው ከሸለሙት በኋላ በግል ሊያወሩት ጋበዙት። ከዚያም የትውልድ አገሩ የሆነችውን የቢቺናን ግዛት አስተዳዳሪነት በደጃዝማች ማዕረግ ተሾመ፤ የጎጃምን መኳንንት እንዲቆጣጠር ይጠበቅበት ነበር። ነገር ግን ከተወሰነ ጊዜ በኋላ በዚያ በሚሆነው ነገር ደስተኛ አልነበረም።

በእሱ እና በንጉሠ ነገሥቱ መካከል ጠብ ተፈጥሮ በመካከላቸው ረጅም ውጊያ ከተደረገ በኋላ ተይዞ ታስሮ በአዲስ አበባ በሚገኘው ተክለሃይማኖት አደባባይ ከወንድሙ ከእጅጉ ዘለቀና ከሌሎች የንጉሱ ተቃዋሚዎች ጋር ተይዞ በስቅላት ተሰዋ፡፡

ደጃዝማች በላይ ዘለቀ በአገሬው ተወላጅ ኢትዮጵያውያን ዘንድ እንደ ጀግና ይቆጠራሉ። በአዲስ አበባ ውስጥ በእሱ ስም የተሰየሙ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶችና መንገዶች አሉ፡፡ በባህር ዳር ውስጥም በበላይ ዘለቀ የተሰየሙ መንገዶች አሉ። የባህር ዳር አየር ማረፊያም በእሱ ስም የባህር ዳር ደጃዝማች በላይ ዘለቀ አየር ማረፊያ ተብሎ ተሰይሟል።

#ራስ_አበበ_አረጋይ (ከ፲፰፻፺፭-፲፱፻፶፫(1895-1953ዓ/ም))፦

በሰሜን ሸዋ ውስጥ ወይራ አምባ፣ ጅሩ ከተባለ ቦታ ነሐሴ ፲፪(12) ቀን ፲፰፻፺፭(1895)ዓ/ም ተወለደ። አባቱ አረጋይ ቢቸሬ የተባሉ የአማራ ተወላጅ እናቱ አስካለ ጎበና የተባሉ የኦሮሞ ተወላጅ እና የራስ ጎበና ዳጬ ልጅ ናቸው።

ከህዳር ፲፰(18) ቀን ፲፱፻፶(1950)ዓ/ም ጀምሮ እስከ ህልፈቱ ድረስ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኖ ያገለገለ የኢትዮጵያ የጦር አዛዥ ነበር። በጣሊያን ወረራ ወቅት አርበኞችን በመምራት በመንዝ ዘምቷል። በከቡር ዘበኛ አገልግሏል፣ ወደ ፖሊስ ከመዛወሩ በፊት ወደ ሜጀርነት ደረጃ በማደግ በ፲፱፻፳፰(1928)ዓ/ም የባላምባራስ ማዕረግ ተሰጠው። ጣሊያኖች በ፲፱፻፳፰(1928)ዓ/ም ኢትዮጵያን ሲወሩ የአዲስ አበባ የፖሊስ አዛዥ ነበር።

ዋና የመንግስት ቦታ ከተሰጠው ጥቂት አርበኞዎች አንዱ የሆነው ራስ አበበ በ፲፱፻፴፫(1933)ዓ/ም የአዲስ አበባ ገዥ እና የጦርነት ሚኒስትር ሆኖ ተሹሟል። ከዚያም ከ፲፱፻፴፫(1933)ዓ/ም - ፲፱፻፴፬(1934) ዓ/ም የሲዳሞ ግዛት ገዥ ሆኖ ተሾመ። በ፲፱፻፴፬(1934)ዓ/ም የወያኔ አመፅ በትግራይ ሲፈነዳ፣ በፊታውራሪ ዬቢዮ ወልዳይ የሚባሉት የኤንደርታ አማፂዎች በአንድ ወቅት መክኤሌን ሲይዙ፣ ራስ አበበ ሁከቱን ለማስቆም ወደ ሰሜን ዘምቶ በጥቅምት ፮(06) ቀን ፲፱፻፴፮(1936)ዓ/ም በውቅሮ የሚገኘውን የተቀናቃኞች ዋና መሥሪያ ቤት ያዘ። ንጉሠ ነገሥቱ በመቀጠል የትግራይ ገዥ አድርገው ሾሙት። ራስ አበበ እንደ ገዥ ካገለገለ በኋላ እንደገና የጦርነት ሚኒስትር (፲፱፻፵-፲፱፻፵፪(1940-1942))፣ የአገር ውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር (፲፱፻፵፪-፲፱፻፵፯(1942-1947)) እና የመከላከያ ሚኒስትር ሆኖ አገልግሏል።

ኢትዮ ሰገነት ሚዲያ

-----------------------------------------------------

-----------------------------------------------------

Belay Zeleke (1912-1945 G.C): was born in 1912 in Bichena, Gojjam. His father, Zeleke Lakew, was a native of Lemchen in Gojjam and his mother, Weyzero Taytu Asna, was a native of Amhara Sayint in Wollo, Amhara Region. He was an Ethiopian military commander who led the Arbegnoch resistance movement in Gojjam against the Fascist Italians during the Italian occupation of Ethiopia from 1936 - 1941.

When Belay learned that Italians had invaded Ethiopia he decided to fight. Within a few days he found a convoy of the Italian army proceeding from Debre Marqos to Bichena, where he ambushed and killed most of them and took their weapons. He was successful in most of his further fighting with the Italians in Gojjam, Wollo and Shewa. As his war activities intensified and his followers increased, many began to address him as Leul Belay and Atse Begulbetu. Belay bestowed upon his followers the traditional titles, such as Qenyazmach, Dejazmach, Fitawrari, and Ras. When his brother, Dejazmach Ejigu, asked him "what title is left for you, as you have given all to your followers?", he replied: "I need no title as my mother had already called me Belay". He won the five years struggle against Italian rule in Ethiopia. Ras Abebe Aregai (1903– 1960): was an Ethiopian military commander who served as Prime Minister of Ethiopia from 27 November 1957 until his death. During the Italian occupation, he led a group of resistance fighters, known as the Arbegnoch ('Patriots'), and operated in Menz.

He was born on 18 August 1903 in the village of Woira Amba-Jirru in northern Shewa. His father was Aregai Bechere, an ethnic Amhara, and his mother was Askale Gobena, an ethnic Oromo and the daughter of Ras Gobena Dacche. He served in the Kebur Zabagna, rising to the rank of Major before transferring to the police, and by 1935 had been granted the title of Balambaras. He was the chief of police of Addis Ababa when the Italians invaded Ethiopia in 1936.

One of the few Arbegnoch to receive a major government post, Ras Abebe was appointed governor of Addis Ababa and Minister of War in 1941 soon after Haile Selassie's return. He was subsequently made governor of Sidamo province from 1941 to 1942. When the Woyane rebellion broke out in Tigray in 1942, with the rebels under Fitawrari Yeebio Weldai of Enderta known popularly as "Wedi Weldai" at one point capturing Mek'ele, Ras Abebe marched north to suppress the violence and captured the rebel headquarters at Wukro on 17 October 1943. The Emperor subsequently made him governor of Tigray. After serving as governor, Ras Abebe once again served as Minister of War (1947–1949), Minister of the Interior (1949–1955), and Minister of Defense before becoming prime minister.