ታሪክን የኋሊት !

---------------

ታሪክ ቀመስ መጣጥፍ

ታህሳስ 4/1953 ዓ/ም

አዲስ አበባ

ሸዋ

—-

​ፀሐይዋ በአዲስ አበባ ሰማይ ላይ ገና አልጠለቀችም። ንፋሱ ደግሞ የቀዝቃዛውን ታህሳስ ምሽት አስጊነት እየነገረ ይመስል ይዘምር ነበር። በክብር ዘበኛ ጦር ሰፈር ውስጥ፣ መብራቶች ደብዛዛ ሆነው ይታያሉ፣ ግን ከውስጥ ያለው እሳት በጣም ደማቅ ነበር።

​ጄነራል መንግሥቱ ንዋይ፣ አይኖቻቸው በእልህና በከፍተኛ ሀሳብ የተሞሉ፣ በካርታው ላይ ጎንበስ ብለው ነበር። በትከሻቸው ላይ ያለው የኮከብ ማዕረግ ክብደት ሳይሆን፣ የሀገራቸው እጣ ፈንታ ክብደት ነበር የሚሰማቸው። ከፊት ለፊታቸው ደግሞ ወንድማቸው ግርማሜ ንዋይ፣ በውጭ አገር የተማረና የለውጥ ጥማት ያደረበት የፍትሕ ፍላጎት በፊቱ ላይ ይነበብ ነበር።

​"ዛሬ ምሽት ነው ወንድሜ" አሉ። ጄነራሉ፣ ድምፃቸው እንደ ብረት የጠነከረ ነበር። "ሕዝቡ በድህነት ሰንሰለት ታስሮ፣ የጥቂቶች ፍትሕ የጎደለው ሥርዓት ሲገዛው ማየት ከዚህ በላይ አልችልም። ንጉሠ ነገሥቱ አለምን ሲጎበኙ፣ እኛ ግን ከጥንት ታሪክ ጋር ተጣብቀን ቀረን።"

​ግርማሜ በሀዘን ፈገግ አለ። "አውቃለሁ መንግሥቱ። የክብር ዘበኛችንም ልክ እንደ እኛ ይሰማዋል። ይህ የውሸት ሰላም፣ ይህ አሮጌ ሥርዓት መፈታት አለበት። ዛሬ ምሽት የኢትዮጵያ አዲስ ንጋት ይሆናል፣ ወይም ደግሞ የመጨረሻ እስትንፋሳችን።"

​ዕለቱ ታህሳስ 4 ቀን 1953 ዓ.ም ምሽት ነበር። አፄ ኃይለሥላሴ በውጭ አገር ጉብኝት ላይ ነበሩ።

​ጄነራል መንግሥቱ የክብር ዘበኛ ጦራቸውን በድፍረት መርተው ወጡ። ኢላማው ግልጽ ነበር፦ ምኒልክ ቤተ መንግሥት እና ዋና ዋና የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች። እንቅስቃሴው ፈጣንና ድንገተኛ ነበር። የከተማዋ እንቅልፍ በድንገት በመትረየስ ድምጽ ተቀደደ።

​በጥቂት ሰዓታት ውስጥ፣ ጦሩ ብዙ ቁጥር ያላቸውን ሚኒስትሮችና ባለሥልጣናት በቁጥጥር ስር አዋለ። ሁኔታው በአዲስ አበባ ላይ የፍርሃትና የተስፋ ድብልቅ ስሜት ፈጥሮ ነበር። የለውጥ ጩኸቱ ከአየር ናኝቶ በራዲዮ ተላልፎ ሲሰማ፣ ብዙዎች ደስታና ድንጋጤ ተሰማቸው።

​የድል ቃል ኪዳን፡ አመጸኞቹ በራዲዮ ቀድሞውንም የተዘጋጀውን አዋጅ አስተላለፉ። ስለ ፍትሕ፣ ስለ እኩልነት እና ስለ ዘመናዊ መንግሥት አበሰሩ። ዛሬ ላይ ሆነን ስናየው መልዕክቱ እውነት ነበረ፣ ነገር ግን ጊዜው አልደረሰለትም ነበር።

​የመፈንቅለ መንግሥቱ ሴራ በሁለት ዋና ዋና ምክንያቶች መሰናክል ገጠመው፦

• ​የሠራዊቱና የሕዝቡ ግራ መጋባት፡ አብዛኛው የጦር ኃይል እና የኢትዮጵያ ሕዝብ ለንጉሠ ነገሥቱ ከፍተኛ ታማኝነት ነበረው። ይህ ድንገተኛ ለውጥ ለመቀበል አስቸገራቸው።

• ​የሌሎች የጦር ኃይሎች ተቃውሞ፡ በተለይ የንጉሠ ነገሥቱ ጠባቂ የነበሩ የጄነራል አቢይ አበበ የሚመሩት ጦር፣ እንዲሁም የአየር ኃይሉና የምድር ጦር ክፍሎች ለንጉሡ ታማኝ ሆነው በመቆም ለመንግሥቱ ኃይሎች ተቃውሞ ገጠሙ።

​ትግሉ መሪር ሆነ።

የክብር ዘበኛ ኃይል ጥቂት ነበር፣ ነገር ግን በልቡ ያለው እሳት ጠንካራ ነ​በር። ከሶስት ቀናት የከባድ ፍትጊያ በኋላ፣ ታማኝ የነበሩት ኃይሎች ቤተ መንግሥቱን መልሰው ተቆጣጠሩ። የጄነራል መንግሥቱና የግርማሜ ሕልም በፍጥነት እየደበዘዘ መጣ።

​አመጸኞቹ ሲሸነፉ፣ በቁጥጥር ስር የዋሉትን የቀድሞ ባለሥልጣናት በአሰቃቂ ሁኔታ ገደሉ።

ጄነራል መንግሥቱ ንዋይ፣ ዓላማው የቱንም ያህል ፍትሃዊ ቢመስልም፣ በኃይል ትግል መሃል የመጨረሻው ተስፋ ሲጨልምባቸው፣ በቤተ መንግሥት አዳራሽ ውስጥ ታግተው የነበሩትን የመንግሥት ቁንጮዎች ላይ የመጨረሻውን ጨካኝ ውሳኔ አሳለፉ።

​እነዚህ ሹማምንቶች በታኅሣሥ 4 ምሽት ከቤታቸው ተይዘው የመጡ፣ በአገዛዙ ሥር ትልቅ ቦታ የነበራቸውና የንጉሠ ነገሥቱ የቅርብ ሰዎች ነበሩ።

​1. ራስ ቢትወደድ አስራት ካሳ

የንጉሠ ነገሥቱ የቅርብ አማካሪና የንጉሣዊው ቤተሰብ አባል (ከንጉሣዊ ቤተሰብ ጋር በጋብቻ የተጣመሩ) ነበሩ።

በሙከራው ወቅት ከፍተኛ የፖለቲካ ክብደት የነበራቸው ሲሆን፣ መገደላቸው በንጉሣዊው ቤተሰብ ላይ ከባድ የስሜት ቀውስ ፈጥሯል።

​2. ሙሴ ዘሪሁን አበበ

የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የነበሩ ሲሆን፣ በውጭ ግንኙነት ረገድ ከፍተኛ ተሰሚነት የነበራቸው ሰው ናቸው።

​3. አቶ መኮንን ሀብተወልድ

የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስትር የነበሩ ሲሆን፣ በንጉሣዊው አገዛዝ የኢኮኖሚ ጉዳዮች ላይ ትልቅ ሚና ይጫወቱ ነበር።

​4. ብላቴንጌታ ዕንቁሥላሴ ሀብተወልድ

የፖስታ፣ የቴሌግራፍና የቴሌፎን ሚኒስትር ነበሩ።

​5. ዶ/ር አበበ ረታ

የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስትር (ከአቶ መኮንን ሀብተወልድ በፊት) ነበሩ።

ይህ ተግባር የሕዝብንና የዓለምን አስተያየት በእነሱ ላይ እንዲያዞር አደረገ። ያሰቡት የፍትሕ ጩኸት በፍርሃት ጩኸት ተተካ።

​የመፈንቅለ መንግሥቱ ሙከራ ሲከሽፍ፣ ጄነራል መንግሥቱ እና ግርማሜ ከጦራቸው ጥቂት ወታደሮች ጋር ወደ ደቡብ ሸሹ። ጉዟቸው የአዲስ አበባን ጩኸት ትቶ ወደ የገጠሩ ፀጥታ ነበር። ነገር ግን በውስጣቸው የተፈጠረው ሁከት ሊበርድ አልቻለም።

​​ከጥቂት ቀናት የፍለጋ ጥረት በኋላ፣ ጀብደኛዎቹ ተከበቡ። የመፈንቅለ መንግሥቱ ሙከራ ሙሉ በሙሉ ከሸፈ።

​ወንድማማቾቹ በቁጥጥር ስር ከመዋላቸው በፊት፣ የረጅም ጊዜ ህልማቸውና ትግላቸው በከንቱ መቅረቱን ተረዱ። ግርማሜ ንዋይ በፖሊስ እጅ ከመውደቅ ይልቅ ህይወቱን እዚያው ማጥፋትን መረጠ።

​ጄነራል መንግሥቱ ግን ተይዘው ለፍርድ ቀረቡ።

​ይህ የታህሳስ 4ቱ መፈንቅለ መንግሥት ሙከራ የኢትዮጵያን ዘመናዊ ታሪክ የሰነጠቀ ክስተት ነው። መንግሥቱ ንዋይ እና ግርማሜ ንዋይ በወቅቱ ሕዝቡ ባይቀበላቸውም፣ የሥርዓት ለውጥ ጥያቄያቸው ግን ከ12 ዓመታት በኋላ በ1966ቱ አብዮት እውን ሆኖ ንጉሠ ነገሥቱን ከዙፋናቸው አውርዷቸዋል። የእነሱ ድፍረት፣ የከሸፈ ቢሆንም፣ ለአዲስ ዘመን መምጣት የመጨረሻው ማስጠንቀቂያ ነበር።